İNSANLIĞIN İLK KENTLERİNDEN BİRİ ÇATALHÖYÜK

Share

 

 

Zamanda yolculuk mümkün mü veya gelecekte bir gün mümkün olur mu, bilemem. Aslında hem mümkün, hem de değil şu anda. Bedenen değil ancak hayalen zamanda da mekânda da uzayda da yolculuk mümkün.

İnsan ruhunun insan bedenine sığmadığını, tende hapis gibi durduğunu düşünmüşümdür hep. Belki de bu sebepten daha çocukluğumda insanın bu dünyada kalıcı olamayacağını düşünüp durmuşumdur. Evet, insan bu dünyaya ait değil, sadece misafir. İz bırakan, eser bırakan, sınanan bir misafir…

Cumartesi günü ailecek bir yolcuğa çıktık. Fiziksel olarak kısa ama ruhen epeyce uzun bir yolculuk.

Konya’nın Çumra ilçesinde yer alan “Çatalhöyük Neolitik Kenti”ni gezdik. Girişte örnek bir ev yapmışlar o döneme ait. Kerpiç bina ve üstü ahşapla örtülmüş. Damına içeriden merdivenle çıkılıyor. O dönem insanlarının damdan eve giriş çıkış yaptıklarını duymuştum daha önce.

Biz yan taraftan girdik içeri. Yere yakın Yumurtaya benzeyen pencere gibi girişleri var örnek evin. Sonradan bunları mı yaptılar acaba?

Yanımızda rehber yok. Her tarafta bilgilendirici tabelalar var. Yine mini bir Çatalhöyük tarihi müzesi, orayı da gezip bilgi alıyoruz…

Uçsuz bucaksız Konya Ovasının ortasına, bereketli topraklar içinde yer alan Çatalhöyük, çevresine göre azıcık yüksekçe bir tepeye kurulmuş.

Kazılar devam ediyor, her gün yeni bulgulara ulaşılıyor tabii ama insan gezerken merak etmeden de duramıyor.

Bir zamanlar bu evlerde yaşayan insanlar acaba neler yapıyorlardı. Bir tarım toplumu oldukları ortalıkta bulunan malzemelerden de anlaşılan Çatalhöyüklü gençler, çocuklar, kadınlar; yönetim şekilleri, kavgaları, anlaşmazlıkları…

Ne kadar yaşıyorlardı, hastalıklarında nasıl tedavi oluyorlardı, eğitim faaliyetleri var mıydı?

Nasıl eğleniyorlardı, bir anlaşmazlıkları olduğunda nasıl çözülüyordu?

Mesela buranın on bin yıl önce en zengini kimdi, zenginliği ile diğerlerine caka satıyor muydu, daha çok zengin olmak için mücadele ediyor muydu, bu arada başkalarının hakkını gasp etmeye çalışıyor muydu?

Mesela buraların fakirleri nasıl yaşıyorlardı, zenginlerle aralarında nasıl bir hayat farkı vardı, hangi zamanlarda çalışıp hangi zamanlarda dinleniyorlardı, haklarını alabiliyorlar mıydı, zenginler onlara zaman zaman yardım eli uzatıyorlar mıydı?

Mesela gençler, nasıl hayaller kuruyorlardı acaba?

Düğünler, yaslar, bayramlar nasıl oluyordu?

Çocuklar ve yaşlılar nasıl bir değere sahipti bu toplumda?

Neye inanıyorlardı; ölüm ve hayat hakkında ne düşünüyorlardı? Bir peygamberin çağrısına muhatap olmuşlar mıydı?

Sorular, sorular, sorular…

Anlayacağınız burada hepsini anlatamayacağım kadar uzun bir yolcuğu bir iki saatlik kısa bir sürede yaptım. Düşündüm, hayal ettim, büyüklere selam verdim, çocukların başını okşadım ve hayal âleminden çıktım.

Madem bu on bin yıllık neolitik şehirden bahsettim sizlere müsaadenizle bir de oradaki tabelalardan edindiğim bilgiler doğrultusunda birtakım teknik malumatla bitireyim yazımı:

Çatalhöyük, Orta Anadolu’da, Konya ilinin Çumra ilçesi sınırları içinde günümüzden 9.400 yıl önce iskân edilmiş, çok geniş bir Neolitik Çağ ve Kalkolitik Çağ yerleşim yeridir. Doğu ve batı yönlerinde yan yana iki höyükten oluşmaktadır. Doğudaki Çatalhöyük (Doğu) olarak adlandırılan yerleşme Neolitik Çağ’da, Çatalhöyük (Batı) olarak adlandırılan batıdaki höyük ise Kalkolitik Çağ’da iskân görmüştür. Konya ilinin 52 km. güneydoğusunda, Hasandağı’nın yaklaşık olarak 136 kilometre uzağında, Çumra İlçesi’nin 11 km. kuzeyinde, Konya Ovası’na hâkim arazide bulunmaktadır. Doğu yerleşimini, en son Cilalı Taş Devri sırasında ovadan 20 metre yüksekliğe kadar ulaşan bir yerleşim birimi oluşturmaktadır. Ayrıca, batıya doğru da ufak bir yerleşim birimi ve birkaç yüz metre doğuya doğru da bir Bizans yerleşimi bulunmaktadır.

Höyükler kabaca 2 bin yıl kesintisiz iskân edilmiştir. Özellikle neolitik yerleşimin genişliği, barındırdığı nüfusu, oluşturduğu güçlü sanat ve kültür geleneği ile son derece dikkat çekicidir. Yerleşimde 8 bin üzerinde insan yaşadığı kabul edilmektedir. Çatalhöyük’ün diğer neolitik yerleşimlerden temel farkı, bir köy yerleşmesini aşıp kentleşme evresini yaşamakta olmasıdır. Dünyanın en eski yerleşimlerinden biri olan bu yerleşimin sakinleri, ilk tarımcı topluluklardan da biridir.

İnsanlığın gelişiminde önemli bir evre olan yerleşik toplumsal hayata geçişle birlikte, tarımın başlangıcı ve avcılık gibi önemli sosyal değişim ve gelişmelere tanıklık eden Çatalhöyük Neolitik Kenti, Güney Anadolu Platosu’nda yaklaşık 14 ha. lık bir alan üzerinde yer almaktadır. Doğu Höyüğü, M.Ö. 7400 ve 6200 yılları arasına tarihlenen 18 Neolitik yerleşim katmanından oluşmaktadır. Söz konusu katmanlarda, sosyal örgütlenmeyi ve yerleşik hayata geçişi simgeleyen duvar resimleri, rölyefler, heykeller ve diğer sanatsal öğeler yer almaktadır. Batı Höyüğü ise M.Ö. 6.200 ve 5.200 yılları arasına tarihlenen Kalkolitik Döneme ait kültürel özellikler göstermektedir. Bu özellikleriyle Çatalhöyük, aynı coğrafyada 2000 yıldan fazla bir süredir var olan köylerden kentsel hayata geçişin de önemli bir kanıtıdır.

Çatalhöyük’teki içlerine çatılardan girilen birbirine bitişik evler ile sokağı olmayan yerleşim ünik bir özellik sergilemektedir. Ortadoğu ve Anadolu’da diğer Neolitik alanlar bulunmuş olmasına rağmen, Çatalhöyük Neolitik Kenti, kalıntıların boyutu, yaşayan toplumun yoğunluğu, güçlü sanatsal ve kültürel gelenekler ve zaman içindeki sürekliliğin benzersiz bileşimi ile olağanüstü evrensel değer taşımaktadır.

Bu özelliklerinin bir sonucu olarak 2009 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne önerilmiştir. İnsanlık tarihine ışık tutan Çatalhöyük Neolitik Kenti, 2012 yılında UNESCO Dünya Miras Listesi’ne alınmıştır.

Share

1981 Van doğumlu. Yüzüncüyıl Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Mezunu. Milli Eğitim Bakanlığında Öğretmen. Çeşitli dergi, gazete, İnternet sitesi ve platformlarda yazar. Güncel yazılar, gezi yazıları ve öyküler yazmaktadır. Kitap çalışmaları devam etmektedir.

İzzet IRMAK hakkında 273 makale
1981 Van doğumlu. Yüzüncüyıl Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Mezunu. Milli Eğitim Bakanlığında Öğretmen. Çeşitli dergi, gazete, İnternet sitesi ve platformlarda yazar. Güncel yazılar, gezi yazıları ve öyküler yazmaktadır. Kitap çalışmaları devam etmektedir.

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.